ده روند فناوری گارتنر برای ۲۰۲۶؛ چرا امنیت سایبری پیشگیرانه دیگر انتخابی نیست؟

مؤسسه تحقیقاتی گارتنر هر سال در کنفرانس IT Symposium/Xpo خود، فهرست «مهم‌ترین روندهای استراتژیک فناوری» سال آینده را منتشر می‌کند؛ فهرستی که برای بسیاری از مدیران ارشد فناوری اطلاعات (CIO) در سراسر جهان، نقش نقشه راه سرمایه‌گذاری و برنامه‌ریزی سالانه را ایفا می‌کند. در نسخه ۲۰۲۶ این گزارش، گارتنر تأکید می‌کند که این روندها دیگر صرفاً نوآوری‌های نوظهور نیستند، بلکه ابزارهایی ضروری برای ساختن بنیان‌های تاب‌آور، هماهنگ‌سازی سیستم‌های هوشمند و حفاظت از ارزش سازمانی محسوب می‌شوند.

سه دسته اصلی از ده روند کلیدی

گارتنر ده روند سال ۲۰۲۶ را در سه دسته دسته‌بندی می‌کند که نشان می‌دهد سازمان‌های پیشرو چطور در دنیای هوش مصنوعی‌محور و به‌شدت به‌هم‌پیوسته امروز، نوآوری می‌کنند، رقابت می‌کنند و از ارزش خود محافظت می‌کنند:

• ساخت بنیان‌ها: پلتفرم‌های توسعه بومی هوش مصنوعی، پلتفرم‌های ابرکامپیوتری هوش مصنوعی و محاسبات محرمانه (Confidential Computing)
• هماهنگ‌سازی ارزش: سیستم‌های چندعامله (Multiagent Systems)، مدل‌های زبانی تخصصی حوزه‌ای (Domain-Specific Language Models) و هوش مصنوعی فیزیکی (Physical AI)
• حفاظت از اعتماد: امنیت سایبری پیشگیرانه (Preemptive Cybersecurity)، ردیابی اصالت دیجیتال (Digital Provenance)، پلتفرم‌های امنیت هوش مصنوعی و ژئوپاتریشن (Geopatriation)
  از میان این ده روند، دسته سوم — یعنی حفاظت از اعتماد و اعتبار سازمانی — برای اکثر متخصصان و مدیران حوزه امنیت اطلاعات، مستقیم‌ترین و فوری‌ترین کاربرد را دارد.

امنیت سایبری پیشگیرانه؛ از واکنش به پیش‌بینی

بر اساس تعریف گارتنر، امنیت سایبری پیشگیرانه، رویکرد دفاعی سازمان‌ها را از حالت واکنشی (شناسایی و پاسخ به حمله پس از وقوع) به حالتی پیشگیرانه تغییر می‌دهد؛ یعنی استفاده از هوش مصنوعی برای شناسایی و مسدود کردن تهدیدها پیش از آنکه اصلاً رخ دهند. طبق برخی تحلیل‌های مرتبط با این گزارش، پیش‌بینی می‌شود امنیت سایبری پیشگیرانه تا سال ۲۰۳۰ نزدیک به نیمی از کل هزینه‌های امنیتی سازمان‌ها را به خود اختصاص دهد؛ رشدی که نشان می‌دهد این رویکرد دیگر یک گزینه اضافی نیست، بلکه بخشی ضروری از معماری امنیتی هر سازمانی خواهد بود که با حجم رو به رشد حملات مبتنی بر هوش مصنوعی روبه‌رو است.

چرا عامل‌های هوش مصنوعی، سطح حمله را گسترش می‌دهند؟

در کنار گزارش کلی روندهای فناوری، گارتنر گزارش جداگانه‌ای هم درباره روندهای امنیت سایبری سال ۲۰۲۶ منتشر کرده که چند نکته کاربردی برای مدیران امنیت اطلاعات (CISO) دارد:

• رشد سریع استفاده کارکنان و توسعه‌دهندگان از عامل‌های هوش مصنوعی، سطح حمله تازه‌ای ایجاد کرده است. پلتفرم‌های بدون‌کد یا کم‌کد و رویکردهایی مانند «توسعه با حس و شهود» (Vibe Coding) این روند را تشدید می‌کنند و باعث می‌شوند عامل‌های هوش مصنوعی مدیریت‌نشده، کدهای ناامن و حتی نقض الزامات قانونی و مقرراتی به‌سرعت در سازمان گسترش پیدا کنند.
• ورود عامل‌های هوش مصنوعی، مدیریت هویت و دسترسی سنتی (IAM) را هم به چالش کشیده است. این عامل‌ها به‌عنوان «کنشگرهای ماشینی» تازه، نیازمند ثبت هویت، حاکمیت، اتوماسیون اعتبارنامه و مجوزدهی مبتنی بر سیاست هستند؛ الزاماتی که در بسیاری از سیستم‌های IAM موجود پیش‌بینی نشده بودند. گارتنر توصیه می‌کند سازمان‌ها به‌جای رویکردی یکسان برای همه، یک استراتژی هدفمند و مبتنی بر ریسک اتخاذ کنند و سرمایه‌گذاری را در جایی متمرکز کنند که بیشترین شکاف و ریسک وجود دارد.
• وجود «هوش مصنوعی سایه» (Shadow AI) — یعنی استفاده کارکنان از ابزارهای هوش مصنوعی بدون تأیید رسمی سازمان — دیگر اجتناب‌ناپذیر تلقی می‌شود. توصیه گارتنر این است که سازمان‌ها به‌جای سیاست‌های کنترلی سخت‌گیرانه و متمرکز، به سمت مدل‌های مشارکتی حرکت کنند که مسئولیت‌پذیری واحدهای کسب‌وکار را افزایش می‌دهد، الگوهای رفتاری و استثناها را رصد می‌کند و در عین حال، محافظ‌های عملی و قابل اجرا را به‌طور مشترک طراحی می‌کند.

چرا این روندها برای متخصصان امنیت اطلاعات ایرانی اهمیت دارد؟

نکته مشترک همه این روندها این است که امنیت سایبری دیگر یک وظیفه صرفاً فنی و واکنشی نیست؛ بلکه به یک قابلیت حاکمیتی، پیشگیرانه و در حال تحول دائمی تبدیل شده است. متخصصی که تنها با ابزارهای امنیتی سنتی آشنا باشد، برای مواجهه با ریسک‌های ناشی از عامل‌های هوش مصنوعی، هوش مصنوعی سایه و مدیریت هویت ماشینی آماده نخواهد بود.

روندهای ۲۰۲۶ گارتنر بار دیگر نشان می‌دهند که امنیت سایبری و هوش مصنوعی دیگر دو حوزه جدا از هم نیستند؛ آن‌ها هم‌زمان تهدید و راه‌حل یکدیگرند. سازمان‌هایی که بتوانند زودتر از رقبا، رویکردی پیشگیرانه و حاکمیت‌شده برای مدیریت این تلاقی بسازند، در سال‌های پیش رو در موقعیت بسیار مطمئن‌تری قرار خواهند گرفت.

منبع: گارتنر