وبلاگ
تفاوت Agile و Scrum
اگر تازه وارد دنیای مدیریت پروژه‌های نرم‌افزاری یا محصول شده باشید، احتمالاً بارها با دو واژه‌ی اجایل (Agile) و اسکرام (Scrum) روبه‌رو شده‌اید؛ آن‌قدر که خیلی‌ها فکر می‌کنند این دو دقیقاً یک چیز هستند. اما واقعیت این است که این دو مفهوم، هرچند به‌هم پیوسته‌اند، از نظر ماهیت کاملاً متفاوتند. در این مقاله با استناد به معتبرترین منابع بین‌المللی مثل Atlassian، TechTarget و GeeksforGeeks، تفاوت‌های اصلی این دو را به زبان ساده بررسی می‌کنیم.
اجایل چیست؟ فلسفه‌ای برای انعطاف‌پذیری
اجایل یک روش مشخص و گام‌به‌گام نیست؛ بلکه یک فلسفه و مجموعه‌ای از ارزش‌ها و اصول برای توسعه‌ی نرم‌افزار است. سند بنیادین آن، «بیانیه‌ی اجایل» (Agile Manifesto)، در سال ۲۰۰۱ توسط هفده توسعه‌دهنده نوشته شد و بر چهار ارزش اصلی تأکید دارد:
- افراد و تعاملات، مهم‌تر از فرایندها و ابزارها
- نرم‌افزار کارآمد، مهم‌تر از مستندات جامع
- همکاری با مشتری، مهم‌تر از مذاکره بر سر قرارداد
- پاسخ‌گویی به تغییر، مهم‌تر از پایبندی صرف به برنامه
این چهار ارزش با دوازده اصل تکمیلی همراه هستند که تیم‌های توسعه باید در مسیر کار خود رعایت کنند. نکته‌ی کلیدی اینجاست که اجایل به شما نمی‌گوید چگونه کار کنید؛ فقط می‌گوید با چه ذهنیتی باید کار کنید. به همین دلیل، اجایل را می‌توان یک چتر گسترده در نظر گرفت که چارچوب‌های عملیاتی مختلفی مثل اسکرام، کانبان (Kanban) و برنامه‌نویسی افراطی (XP) زیر آن قرار می‌گیرند.
اسکرام چیست؟ چارچوبی عملیاتی برای اجرای اجایل
اگر اجایل «چرا» را توضیح می‌دهد، اسکرام «چگونه» را مشخص می‌کند. اسکرام یک چارچوب سبک، تکرارشونده و افزایشی است که مبتنی بر تجربه‌گرایی (Empiricism) و تفکر ناب (Lean Thinking) عمل می‌کند؛ یعنی تصمیم‌ها بر اساس مشاهده و تجربه‌ی واقعی گرفته می‌شوند، نه پیش‌بینی‌های تئوریک.
جالب است بدانید که از نظر تاریخی، اسکرام حدود ده سال زودتر از خود واژه‌ی اجایل مطرح شد؛ ریشه‌های اولیه‌ی آن به اوایل دهه‌ی ۱۹۹۰ برمی‌گردد، در حالی که بیانیه‌ی اجایل در سال ۲۰۰۱ نوشته شد. با این حال، پس از انتشار بیانیه‌ی اجایل، اسکرام به یکی از محبوب‌ترین و پرکاربردترین چارچوب‌ها برای پیاده‌سازی عملی اصول اجایل تبدیل شد.
تفاوت اصلی: فلسفه در برابر چارچوب مشخص
شاید مهم‌ترین جمله‌ای که بتوان برای خلاصه‌کردن این موضوع گفت این باشد: اجایل یک طرز فکر است، اسکرام یک چارچوب ساختاریافته درون آن طرز فکر است. تیم‌هایی که به دنبال انعطاف‌پذیری هستند می‌توانند اصول اجایل را به‌طور کلی و بدون محدودیت خاصی به کار ببرند، در حالی که تیم‌هایی که به فرایندی مشخص با نقش‌ها و بازه‌های زمانی معین نیاز دارند، سراغ اسکرام می‌روند.
به بیان دیگر، شما هیچ‌گاه بین اجایل و اسکرام «یکی را انتخاب» نمی‌کنید، چون اسکرام خودش یک پیاده‌سازی مشخص از اصول اجایل است. سؤال درست‌تر این است که «آیا برای پیاده‌سازی اجایل، از اسکرام استفاده کنیم یا از چارچوب دیگری مثل کانبان؟»
مقایسه‌ی دقیق در چند محور کلیدی
برای روشن‌تر شدن موضوع، بیایید تفاوت‌ها را در چند محور مشخص بررسی کنیم:
- دامنه‌ی کاربرد
اجایل یک فلسفه‌ی گسترده است که می‌توان آن را در انواع پروژه‌ها — نه فقط نرم‌افزار — به کار برد؛ از بازاریابی گرفته تا تولید محتوا و حتی مدیریت منابع انسانی. اما اسکرام در ابتدا و اساساً برای پروژه‌های توسعه‌ی نرم‌افزار طراحی شده است، هرچند امروز در حوزه‌های دیگر هم استفاده می‌شود.
- نقش‌های تعریف‌شده
اجایل به‌خودی‌خود هیچ نقش مشخصی را تجویز نمی‌کند. اما اسکرام دقیقاً سه نقش اصلی را تعریف می‌کند: مالک محصول (Product Owner)، اسکرام مستر (Scrum Master) و تیم توسعه (Development Team). هرکدام از این نقش‌ها مسئولیت‌های مشخص و غیرقابل‌جابه‌جایی دارند.
- رویدادها و تشریفات کاری
در اجایل، هیچ رویداد ثابتی تجویز نشده است. اما اسکرام رویدادهای مشخصی دارد که تیم باید به‌طور منظم برگزار کند: جلسه‌ی برنامه‌ریزی اسپرینت (Sprint Planning)، جلسه‌ی روزانه‌ی ایستاده (Daily Scrum)، بازبینی اسپرینت (Sprint Review) و گذشته‌نگری اسپرینت (Sprint Retrospective).
- طول تکرارها (Iterations)
در اجایل، طول دوره‌های کاری می‌تواند متغیر و بسته به نیاز تیم باشد. اما اسکرام از اسپرینت‌های با طول ثابت — معمولاً بین یک تا چهار هفته — استفاده می‌کند و هر اسپرینت با یک هدف مشخص آغاز و با یک افزایش قابل‌تحویل از محصول به پایان می‌رسد.
- میزان انعطاف در برابر ساختار
اجایل بیشتر به سازگاری و همکاری با مشتری تأکید دارد و اجازه می‌دهد تیم‌ها روش کار خود را آزادانه شکل دهند. در مقابل، اسکرام یک فرایند تکرارپذیر و ساختاریافته ارائه می‌دهد که شامل نقش‌ها، رویدادها و مصنوعات (Artifacts) مشخصی مثل بک‌لاگ محصول و بک‌لاگ اسپرینت است.
- اسکرام در برابر سایر چارچوب‌های اجایل
نکته‌ی مهم دیگر این است که اسکرام تنها راه پیاده‌سازی اجایل نیست. کانبان یکی دیگر از چارچوب‌های محبوب اجایل است که به‌جای اسپرینت‌های زمان‌بندی‌شده، بر جریان مداوم کار (Continuous Flow) و محدودیت کار در حال انجام (WIP Limits) تمرکز دارد. تیم‌های اسکرام معمولاً ساختاری منظم‌تر و نقش‌های از پیش تعیین‌شده دارند، در حالی که تیم‌های کانبان رویکردی سیال‌تر با تأکید بیشتر بر شفافیت بصری کار دنبال می‌کنند.
بسیاری از تیم‌ها این دو را با هم ترکیب می‌کنند و رویکرد ترکیبی اسکرام‌بان (Scrumban) را می‌سازند؛ برای مثال، استفاده از تخته‌ی کانبان درون چرخه‌های اسپرینت اسکرام، امری بسیار رایج است.
کدام رویکرد را انتخاب کنیم؟
انتخاب بین رویکردهای مختلف اجایل — از جمله اسکرام — به عوامل متعددی بستگی دارد:
- اندازه و پیچیدگی تیم: تیم‌های کوچک با نیاز به ساختار مشخص، معمولاً از اسکرام سود بیشتری می‌برند.
- نوع پروژه: پروژه‌هایی با جریان کاری مداوم و بدون توقف (مثل پشتیبانی فنی) اغلب با کانبان بهتر جواب می‌دهند تا اسپرینت‌های ثابت اسکرام.
- سطح بلوغ سازمانی: سازمان‌هایی که تازه وارد دنیای اجایل شده‌اند، معمولاً با ساختار مشخص اسکرام راحت‌تر شروع می‌کنند.
- نیاز به پیش‌بینی‌پذیری: اگر ذی‌نفعان به گزارش‌دهی منظم و قابل‌پیش‌بینی نیاز دارند، ریتم ثابت اسپرینت‌های اسکرام مزیت بزرگی محسوب می‌شود.
مهم است به یاد داشته باشیم که هدف نهایی، چه با اسکرام و چه با هر چارچوب دیگری، همان اصول بنیادین اجایل است: تحویل مستمر ارزش، همکاری نزدیک با مشتری و توانایی پاسخ سریع به تغییر.
جمع‌بندی
به‌طور خلاصه، اجایل یک فلسفه و مجموعه‌ای از ارزش‌هاست که در بیانیه‌ی اجایل تعریف شده، در حالی که اسکرام یک چارچوب عملیاتی و مشخص برای پیاده‌سازی همان فلسفه است؛ چارچوبی با نقش‌های معین (مالک محصول، اسکرام مستر، تیم توسعه)، رویدادهای ثابت (اسپرینت پلنینگ، دیلی اسکرام، ریویو و رتروسپکتیو) و اسپرینت‌های با طول مشخص. درک این تفاوت به تیم‌ها کمک می‌کند تا آگاهانه‌تر تصمیم بگیرند که آیا اسکرام، کانبان، یا ترکیبی از چند رویکرد اجایل، برای پروژه و سازمانشان مناسب‌تر است.
در نهایت، به‌جای اینکه اجایل و اسکرام را دو گزینه‌ی رقیب در نظر بگیریم، بهتر است آن‌ها را دو لایه از یک سیستم واحد ببینیم: اجایل جهت‌گیری کلی و ارزش‌های بنیادین را مشخص می‌کند، و اسکرام یکی از مسیرهای عملی و اثبات‌شده برای رسیدن به آن جهت‌گیری است.