وبلاگ
روندهای برتر بانکداری در سال ۲۰۲۶: بانکداری بدون مرز از راه رسیده است
طبق گزارش تازه‌منتشرشده‌ی شرکت مشاوره‌ی مدیریت اکسنچر (Accenture) با عنوان «روندهای برتر بانکداری برای سال ۲۰۲۶»، صنعت بانکداری در آستانه‌ی تحولی بنیادین قرار دارد که این گزارش از آن با عنوان «بانکداری بدون مرز» (Unconstrained Banking) یاد می‌کند. بر اساس این تحلیل، هوش مصنوعی مولد و عامل‌محور، دارایی‌های دیجیتال و مدل‌های کسب‌وکار نوظهور، سرعت تصمیم‌گیری در بانک‌ها را افزایش داده و ظرفیت آن‌ها برای ارائه‌ی خدمات را بیش از هر زمان دیگری گسترش می‌دهد. برای دهه‌ها، مجموعه‌ای از محدودیت‌ها ضرباهنگ و شکل صنعت بانکداری را تعیین می‌کردند؛ اما اکنون این محدودیت‌ها یکی پس از دیگری در حال کنار رفتن هستند. پول می‌تواند به شیوه‌های هوشمندانه‌تری جریان یابد، خدمات بانکی می‌توانند هر جا که نیاز مشتری پدید می‌آید حاضر باشند و نوسازی فناوری می‌تواند از یک مسیر طولانی و فرسایشی به فرآیندی پرشتاب تبدیل شود.
شش روند کلیدی در بازتعریف آینده‌ی بانکداری
در ادامه، هرکدام از این روندها به‌طور مجزا بررسی می‌شوند.
روند اول: هوشمند شدن پول
نخستین روند مطرح‌شده در این گزارش به بازطراحی بنیادین ماهیت پول مربوط می‌شود؛ اینکه پول چگونه کار می‌کند، چگونه جابه‌جا می‌شود و چگونه ارزش می‌آفریند. ارزهای دیجیتال، از جمله استیبل‌کوین‌ها، ارزهای دیجیتال بانک مرکزی و سپرده‌های توکنی‌شده، به‌سرعت در حال ورود به جریان اصلی اقتصاد هستند و نحوه‌ی جریان یافتن پول را دگرگون می‌کنند.
هم‌زمان، زیرساخت‌های تعامل‌پذیر و پرداخت‌های برنامه‌پذیر نیز پول را هوشمندتر می‌سازند. مرحله‌ی بعدی این تحول، ظهور «پول عامل‌محور» (agentic money) است؛ پولی که می‌تواند به‌طور مستقل عمل کند، پرداخت‌ها را اجرا نماید و نقدینگی را بدون دخالت انسان بهینه‌سازی کند.
این تحولات هم فرصت است و هم تهدید. از یک سو، ارزهای دیجیتال می‌توانند پرداخت‌ها و درآمدهای مرتبط با آن را از چرخه‌ی بانکداری سنتی خارج کنند؛ از سوی دیگر، تراکنش‌های هوشمندتر می‌توانند بانک‌ها را در قلب یک انقلاب تازه قرار دهند. طبق برآورد اکسنچر، تا سال ۲۰۳۰ ممکن است تا سیزده تریلیون دلار از ارزش تراکنش‌ها به روش‌های پرداخت جایگزین منتقل شود که این امر تا سیزده میلیارد دلار از کارمزدهای پرداخت را در معرض خطر قرار می‌دهد.
با این حال، هفتاد و شش درصد از مؤسسات مالی اذعان دارند که هنوز کار زیادی برای فعال‌سازی زیرساخت‌های «پول هوشمند» در پیش دارند، و پنجاه‌وهفت درصد از رهبران کسب‌وکار معتقدند تجارت عامل‌محور طی سه سال آینده به جریان غالب تبدیل خواهد شد. اکسنچر توصیه می‌کند بانک‌ها استراتژی مشخصی برای ارزهای دیجیتال تدوین کنند، هسته‌ی فناوری خود را برای پشتیبانی از پول هوشمند ارتقا دهند، بر نیازهای واقعی مشتریان تمرکز کنند و زیرساخت پرداخت‌های عامل‌محور را بنا نهند.
روند دوم: بانکداری همه‌جاحاضر
دومین روند به تجربه‌ی مشتری مربوط می‌شود که هرچه بیشتر گفت‌وگومحور، انطباق‌پذیر و همه‌جاحاضر می‌شود. رابط‌های کاربری مبتنی بر هوش مصنوعی و مدل‌های زبانی، بانکداری را دگرگون کرده و انتظارات مشتریان را فراتر از تراکنش‌های ساده برده‌اند. مشتریان اکنون انتظار تجربه‌ای روان و منسجم در تمام کانال‌های دیجیتال و فیزیکی دارند.
برای پاسخ به این انتظار، بانک‌ها باید سامانه‌های هسته‌ای خود را نوسازی کرده و دستیارهای هوشمندی بسازند که تعاملات آنی و آگاه از زمینه را ارائه دهند. شعب فیزیکی همچنان به‌عنوان لنگرگاه اعتماد اهمیت دارند، هرچند نقش آن‌ها در حال تحول است؛ موفقیت آینده در گروِ تلفیق راحتی برخاسته از هوش مصنوعی با ارزش پایدار ارتباط انسانی است.
بر پایه‌ی داده‌های این گزارش، شصت‌وپنج درصد از پاسخ‌دهندگان تمایل دارند از یک دستیار مالی شبیه به مدل‌های زبانی استفاده کنند که از طریق یک پلتفرم هوش مصنوعی مولد یا کیف‌پول دیجیتال ارائه می‌شود؛ هفتادویک درصد از حضور چنین دستیاری در اپلیکیشن بانک اصلی خود استقبال می‌کنند و هفتادوشش درصد نیز به استفاده از شعب کوچک یا باجه‌های هوشمند تمایل نشان می‌دهند.
مالکیت بانک‌ها بر لایه‌ی تجربه‌ی مشتری، شامل برند، کانال، رابط کاربری و اجرا، در معرض فشار قرار دارد؛ زیرا هوش مصنوعی گزینه‌های جایگزین را افزایش داده و کنترل بانک‌ها بر مسیر تصمیم‌گیری مشتریان را کاهش می‌دهد. توصیه‌های راهبردی این بخش شامل ساخت یک «موتور نیت» برای پیوند تجربه‌ها در کانال‌های گوناگون، ترکیب تجربه‌های گفت‌وگومحور و عامل‌محور، حفظ حضور فیزیکی هدفمند، گسترش برند بانک به کانال‌های تازه و آماده‌سازی برای ایفای نقش تولیدکننده‌ی محصولات استاندارد است.
روند سوم: فروپاشی محدودیت‌های ظرفیت با هوش مصنوعی عامل‌محور
سومین روند به آینده‌ی کار و استعداد نیروی انسانی می‌پردازد و مفهوم «بانک ده‌برابری» را معرفی می‌کند؛ جایی که یک فرد می‌تواند تیمی از عامل‌های هوش مصنوعی را مدیریت کرده و به تأثیری تصاعدی دست یابد. هوش مصنوعی نحوه‌ی فعالیت بانک‌ها، خدمت‌رسانی به مشتریان و توسعه‌ی نرم‌افزار را دگرگون کرده است.
دیگر ظرفیت رشد به تعداد نیروی انسانی محدود نمی‌شود، بلکه تیم‌های کوچک می‌توانند با هدایت همکاران دیجیتال، تأثیر خود را چند برابر کنند. آینده‌ی کار به معنای طراحی نقش‌ها، فرایندها و فرهنگ‌هایی است که در آن انسان و ماشین به دستاوردی مشترک و بزرگ‌تر برسند.
طبق تحلیل اکسنچر، پذیرش گسترده‌ی هوش مصنوعی مولد می‌تواند تا سه سال آینده، در میان دویست بانک بزرگ جهان، تا ۲۸۹ میلیارد دلار منفعت بالقوه ایجاد کند. برنامه‌های هوش مصنوعی که با حمایت مدیرعامل و با هدفی مشخص هدایت می‌شوند، نسبت به تلاش‌های فاقد چشم‌انداز روشن، تا ۲.۵ برابر بازگشت سرمایه‌ی بیشتری دارند.
همچنین پنجاه‌وهفت درصد از مدیران فناوری اطلاعات بانک‌ها انتظار دارند طی سه سال آینده، عامل‌های هوش مصنوعی به‌طور گسترده یا کامل در حوزه‌های ریسک، انطباق و تشخیص تقلب به کار گرفته شوند. توصیه‌های این بخش عبارت‌اند از تبدیل هوش مصنوعی به فرصتی برای همه‌ی کارکنان، بازطراحی فرایندهای کاری بر پایه‌ی هدف کسب‌وکار به‌جای نقش‌های سنتی، بازآرایی منابع انسانی برای پرورش نیروی کار آماده‌ی همکاری با هوش مصنوعی، و ایجاد نقشی موسوم به «AgentOps» برای نظارت مسئولانه بر گسترش عامل‌های هوشمند.
روند چهارم: بهای سنگین کم‌هزینگی
چهارمین روند به آینده‌ی فناوری اختصاص دارد و بیانگر گذار از «زنده نگه‌داشتن سامانه‌های قدیمی» به «موتور رشد بودن فناوری» است. سال‌ها کم‌سرمایه‌گذاری، بانک‌ها را با بدهی فناوری و هزینه‌های رو به افزایش مواجه کرده است، چرا که بودجه‌ها عمدتاً صرف نگه‌داشت سامانه‌های قدیمی شده‌اند.
با رشد هزینه‌های فناوری با سرعتی تقریباً چهار برابر رشد درآمد بانک‌ها، این مدل دیگر پایدار نیست. هوش مصنوعی مسیری برای نوسازی فراهم می‌کند و می‌تواند نقاط ضعف میراثی را به موتورهای رشد تبدیل کند. توسعه‌ی نرم‌افزار مبتنی بر هوش مصنوعی، معماری‌های ترکیب‌پذیر و بهره‌گیری از نرم‌افزار متن‌باز، این موانع را کاهش می‌دهند.
بر اساس این گزارش، حدود هفتاد درصد از بودجه‌ی فناوری اطلاعات صرفاً صرف نگه‌داری بدهی فنی می‌شود، هزینه‌های نرم‌افزار از سال ۲۰۱۷ تاکنون به‌طور میانگین سالانه هشت درصد رشد کرده که از رشد درآمد بانکداری پیشی گرفته، و انتظار می‌رود طی سه سال آینده حدود یک‌سوم بهبود کارایی در فعالیت‌های چرخه‌ی توسعه‌ی نرم‌افزار حاصل شود.
توصیه‌های راهبردی شامل تعبیه‌ی هوش مصنوعی مولد در سراسر چرخه‌ی حیات نرم‌افزار، بهره‌گیری از منابع متن‌باز در حوزه‌های مشترک، ساده‌سازی معماری برای تاب‌آوری بیشتر و استقرار چارچوب هویت و حاکمیت برای عامل‌های هوش مصنوعی است.
روند پنجم: دیدن تصویر کلان فراتر از جزئیات
پنجمین روند به آینده‌ی ریسک و مقررات می‌پردازد و نشان می‌دهد که مدیریت ریسک دیگر مسئولیت انحصاری واحدهای ریسک نیست، بلکه به وظیفه‌ای سازمانی تبدیل شده که با دیده‌بانی مستمر، تعبیه‌شده و بلادرنگ ممکن می‌شود. با افزایش تخصصی‌شدن فعالیت‌ها، مدیریت ریسک در معرض پراکندگی و ایجاد نقاط کور قرار دارد. بانک‌های پیشرو باید از «مدیریت ریسک» به «تسلط بر ریسک» گذر کنند و آن را به‌عنوان یک قابلیت یکپارچه در سراسر اکوسیستم بانک در نظر بگیرند.
بر پایه‌ی داده‌های اکسنچر، در سال ۲۰۲۴ حدود شصت میلیارد دلار صرف سامانه‌های فناوری اطلاعات پشتیبان مدیریت ریسک شده است. هشتادویک درصد از مدیران ریسک انتظار دارند طی دو سال آینده، ریسک‌های پیش‌روی سازمان‌هایشان به‌هم‌پیوسته‌تر شوند و تنها سی‌وهشت درصد از این مدیران از توانایی سایر بخش‌های کسب‌وکار برای پذیرش رویکرد ریسک‌محور رضایت دارند. توصیه‌های این بخش شامل تعبیه‌ی مدیریت ریسک در هسته‌ی طراحی سازمانی، سرمایه‌گذاری در داده، مدل‌سازی و تحلیل سناریو، و پرورش استعداد و فرهنگ لازم برای هماهنگ‌سازی این حوزه‌هاست.
روند ششم: تشدید نبرد بر سر ترازنامه
ششمین و آخرین روند نشان می‌دهد که مزیت سنتی بانک‌ها، یعنی ترازنامه‌ای متشکل از سپرده‌ها و وام‌ها که حدود دوسوم درآمد آن‌ها را تشکیل می‌دهد، اکنون در معرض تهدید جدی قرار گرفته است. شرکت‌های فین‌تک، استیبل‌کوین‌ها و اعتبار خصوصی به‌سراغ محصولات اصلی بانکداری آمده‌اند، در حالی که مشتریان کنترل بیشتری بر پول خود به دست آورده‌اند. بانک‌ها باید در مدیریت ترازنامه بازاندیشی کنند، از سیلوهای محصول‌محور به پیشنهادهای یکپارچه گذر کنند و مشارکت‌های تازه‌ای شکل دهند.
بر اساس این گزارش، بیش از دویست تریلیون دلار سپرده و وام در معرض فشار قرار دارد، دوسوم درآمدهای جهانی بانکداری از محل درآمد بهره‌ی خالص تأمین می‌شود و بیست‌ودو درصد از سود پیش از مالیات بانک‌های آمریکایی در برابر اختلالات نسبتاً کوچک در نرخ وام و سپرده آسیب‌پذیر است. توصیه‌های راهبردی این بخش عبارت‌اند از دفاع با محصولات مشتری‌محور و یکپارچه، هجوم به بازار با بهره‌گیری از بهینه‌سازی مبتنی بر هوش مصنوعی پیش از رقبای فین‌تک، و تغییر قواعد بازی از طریق همکاری و مشارکت راهبردی.
جمع‌بندی
گزارش اکسنچر تصویری روشن از آینده‌ی نزدیک صنعت بانکداری ترسیم می‌کند: صنعتی که دیگر اسیر محدودیت‌های دیرینه‌ی خود نیست. از هوشمندسازی پول تا حضور همه‌جاحاضر بانک در زندگی مشتریان، از بازتعریف نیروی کار با کمک هوش مصنوعی عامل‌محور تا نوسازی بنیادین فناوری، از یکپارچه‌سازی مدیریت ریسک تا دفاع و هجوم در نبرد بر سر ترازنامه، همه‌ی این روندها بانک‌ها را به بازاندیشی بنیادین در مدل کسب‌وکار خود فرامی‌خوانند. بانک‌هایی که این تحولات را با چشم‌انداز روشن، رهبری متعهد و سرمایه‌گذاری هدفمند مدیریت کنند، می‌توانند در عصر تازه‌ی «بانکداری بدون مرز» پیشتاز باشند.